Występowanie

 Występowanie 

Bóbr w Polsce

Historia bobra europejskiego w Polsce rozpoczyna się od wczesnego średniowiecza, kiedy jego występowanie było bardzo liczne. W Wielkopolsce żeremia bobra spotykano nad Notecią i Wartą, w Krakowskim nad Nidą, w Lubelskim nad Wieprzem, a prawdziwym królestwem było dorzecze Wisły. Stąd powstała nazwa bobra europejskiego występującego w Polsce na Białorusi, Ukrainie – tzw. bóbr wiślany – Castor fiber vistulanus. Bardzo licznie występowały też bobry nad Narwią i Biebrzą, którą dawniej nazywano Bobrzą lub Bobrą. Postępująca cywilizacja i ingerencja człowieka w leśne zasoby puszczańskie sprawiły, że zwierzęta te stały się obiektem dużego zainteresowania i dlatego już w X wieku liczebność bobrów stale malała. W końcu XIX wieku bobry na terenie Polski należały do rzadkości. Po 1918 roku bobry spotykano już tylko w dorzeczach Niemna i Prypeci. W końcu lat trzydziestych ich liczebność szacowano na około 400 osobników. Po ustaniu działań wojennych w granicach Polski pozostało zaledwie kilka rodzin na rzece Marycha i Czarna Hańcza będąca dopływem Niemna. Rozwój tej populacji wspomagany introdukcją oraz naturalną ekspansją z Rosji, Litwy i Białorusi jako krajów ościennych zwiększył liczebność bobrów do około 130 osobników – 1958r., a następnie do 270 osobników w 1966r. W połowie lat siedemdziesiątych, gdy podejmowano realizację programu aktywnej ochrony bobra w Polsce ich liczebność szacowano na ok. 1000 osobników. Populacja bobrów zasiedlająca Mazury i Suwalszczyznę jest najstarszą i najbardziej liczną stanowiącą źródło odłowów zwierząt do przesiedleń w inne regiony Polski. W wyniku przeprowadzonej jesienią 1998r. oceny liczebności bobrów polegającej na liczeniu stanowisk stwierdziła 1369 rodzin. Przyjmując że średnia liczba osobników w rodzinie wynosi 3,7 wyszacowano całą populację na ponad 5000 osobników, daje to średnie zagęszczenie 14rodzin/100km2.beznazwy-1 Należy podkreślić że liczebność tej populacji wzrastała przy stosunkowo niewielkiej ekspansji terytorialnej co oznaczało stopniowe zwiększenie zagęszczenia w ostojach. W latach 80-tych obserwuje się stałe obniżanie się tempa wzrostu populacji, co może świadczyć o jej starzeniu się i wysycaniu się pojemności środowiska w szczególności tam gdzie zagęszczenie jest wysokie, powyżej 40 rodzin/100km2. Stwierdza się tu również wyeksploatowanie środowiska, częste zmiany lokalizacji stanowiska, zmniejszające się areały rodzinne, rany i blizny na ciele odławianych osobników będące wynikiem walk o terytorium oraz rosnące szkody wyrządzone przez bobry. Duże zagęszczenie bobrów powyżej 20 rodzin/100km2 wiąże się z występowaniem rozległych kompleksów leśnych jak Lasy Skaliskie, Puszcza Romnicka i Puszcza Augustowska, gdzie naturalna baza żerowa jest bardziej bogata niż Mazur, z przeważającym krajobrazem rolniczym. Jeśli chodzi o rodzaj środowiska zajmowanego przez bobry to najczęściej zasiedlone były wody stojące jak: jeziora, bagna, wyrobiska potorfowe (75%), rzadziej rzeki, kanały, rowy melioracyjne i strumienie (25%). Aktualnie populacja bobrów zasiedlająca Mazury i Suwalszczyznę wykazuje największą liczebność – ok. 7000 osobników i stanowi połowę populacji krajowej. Z inicjatywy naukowców polskiej Akademii nauk, a w szczególności prof. Wirgiliusza Żurowskiego opracowano w 1976 r. program aktywnej ochrony bobra europejskiego. Jego podstawowym założeniem była introdukcja bobra w zlewnię Wisły i Odry wykorzystując do tego odłowione bobry z Suwalszczyzny. Do 1986 r. wspólnie z Polskim Związkiem Łowieckim odławiano i przesiedlano rocznie od kilku do kilkunastu osobników. Do introdukcji wykorzystano też 12 bobrów hodowli fermowej Zakładu Doświadczalnego Polskiej Akademii Nauk w Popielnie. Po dwuletnie przerwie Polski Związek Łowiecki wykorzystując zdobyte doświadczenie przystąpił ponownie do odłowu i przesiedleń bobrów. W okresie od 1988-2001 przesiedlono łącznie 1007 osobników. W ten sposób na terenie Polski samodzielnie funkcjonuje ponad 50 mniejszych lub większych liczebnie subpopulacji. niektóre z nich występują na znacznych obszarach jak górne dorzecze Sanu, Bieszczady. Liczą one po 300 i więcej osobników. Z każdym rokiem ilość miejsc do przyszłej reintrodukcji na terenie kraju ubywa. W najbliższych latach przewiduje się przesiedlić ok. 150 bobrów na teren Borów Dolnośląskich oraz w miejsca wcześniejszych introdukcji do których użyto stosunkowo niewielkiej liczby zwierząt. Odłowy prowadzone są prze kilkuosobową ekipę Polskiego Związku Łowieckiego Zarządu Okręgowego w Suwałkach. Najkorzystniejszym okresem odłowów w porze wiosennej jest pierwsza połowa kwietnia, jesienią – w październiku. W ciągu dnia do odłowu przeznacza się jedno czasem dwa stanowiska. Bobry odławiane są przy pomocy sieci, kasierzy i metalowych buczy, a z żeremia bądź nor wypłaszane są przez psy-norowce. Bobry przesiedlane są w nowe miejsca całymi rodzinami, a w przypadku odłowionych wiosną osobników w wieku 3 lat formowane są nowe pary. W wybranych wcześniej miejscach wysiedlane są co najmniej 4 rodziny nie pokrewne i one dają początek przyszłej populacji. W latach następnych dokonuje się ewentualnych uzupełnień w przypadku stwierdzonych ubytków. Dzięki dobremu opanowaniu całej techniki odłowu i sprawnym transporcie w nowe miejsca ubytki bobrów nie przekraczają 3-5%. Wsiedlone bobry wykazują duże możliwości przystosowania się do naturalnych i mniej korzystnych warunków jak zanieczyszczenie wód, sąsiedztwo człowieka. Potrafią nawet zmieniać swój naturalny rytm aktywności dobowej. Są w stanie przetrzymać okresowy bardzo znaczy spadek poziomu wody. Śmiertelność przesiedlonych bobrów w okresie poszukiwania miejsc stałego osiedlenia się jest wyższa na pogórzu i w górach niż na niżu. W górach upadki sięgały nawet 30 % i więcej. Okresem krytycznym są większe roztopy i potoki górskie podczas ulewnych deszczy. Migracje bobrów sięgają wówczas 50 i więcej kilometrów. Istnieją też dowody. że wilki jako skuteczni drapieżnicy w znacznym stopniu pomniejszają sukcesy prowadzonej reintrodukcji w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Natomiast za w pełni udaną należy uznać reintrodukcję bobra na nizinach, gdzie śmiertelność nie przekracza 20%. Bóbr przestał być gatunkiem zagrożonym. Występuje poza wysokimi partiami Karpat i Sudetów na obszarze całej Polski. Obecnie populacja krajowa szacowana jest na ok. 70 – 80 tysięcy osobników (2018r.), a więc znacznie mniej niż to podają oficjalne statystyki.

 

Wybieg dla bobrów w bydgoskim ZOO

Wybieg dla bobrów jest to jedna z najnowszych inwestycji na terenie Ogrodu Fauny Polskiej ZOO w Bydgoszczy i jedyny tego typu w naszych ogrodach zoologicznych pomimo, że jest to gatunek bardzo już liczny na terenie Polski. Duży basen z wodą i nadbrzeżem dobrze zabezpieczonym przed ewentualnym rozkopaniem przez bobry. Na sztucznie usypanym wzniesieniu znajduje się “bobrowe legowisko”, a na nim punkt widokowy dla zwiedzających. Wybieg jest tak zaprojektowany by wymusić na bobrach ruch, zapewnić w miarę naturalne warunki przebywania pomimo niewoli i umożliwić dobrą obserwację zwierząt. Obecnie na wybiegu znajduje się tylko jeden dorosły samiec, ale najprawdopodobniej jeszcze przed nadejściem zimy dołączy do niego samica.

6 listopada 2013 r.

 

Bobry w Bieszczadach

W dniu 11 grudnia 2015 r. ekipa zespołu redakcyjnego programu TVP 2 “Ostoja” nagrała kolejny odcinek, który wyemitowano 27 grudnia 2015 r. Zasadniczym tematem było przedstawienie w bardzo krótkim zarysie aktualnej sytuacji bobrów w Bieszczadach. Obecnie populacja ta jest bardzo dynamiczna, zajmuje niemal wszystkie strumienie i potoki górskie z zaroślami wierzbowymi, a także pozytywnie wpływa na środowisko przyrodnicze terenów górskich. Bobry bardzo chętnie wznoszą tamy piętrzące wodę, tworząc kaskadowe rozlewiska i spowalniając jej przepływ. Już po kilku latach w tych miejscach bardzo często tworzą nowe środowiska wodno-blotne. Jak dotychczas bobry dość dobrze radzą sobie z presją wilka jako najpoważniejszego wroga naturalnego, który na tym terenie jest bardzo liczny. Najczęściej spotykane szkody wyrządzane przez bobry to zatykanie przepustów drogowych oraz rozkopywanie grobli na stawach pstrągowych. Wywiadu przed kamerą na temat bobrów w Bieszczadach udzielili dr Antoni Derwich z Bieszczadzkiego Parku Narodowego, Jan Mazur Nadleśniczy oraz Ewa Tkacz z-ca Nadleśniczego Nadleśnictwa Stuposiany.

 

Inwentaryzacja bobrów w Lasach Skaliskich

Inwentaryzacje bobrów na terenie Lasów Skaliskich Nadleśnictwa Czerwony Dwór przeprowadzili studenci z Koła Naukowego Biologów z Instytutu Biologii Uniwersytetu w Białymstoku. W dniach 20-23 kwietnia 2007 r. w wyniku dokładnej penetracji całego obszaru tego kompleksu leśnego na powierzchni ok. 5 tysięcy hektarów zlokalizowano wszystkie czynne i opuszczone stanowiska bobrów. Dodatkowo nanoszono na mapę różnego rodzaju ślady obecności bobrów jak zgryzy, tamy, nory, żeremia, kopczyki czy ślizgi. Ponadto nanoszono na kartach obserwacyjnych inne nieraz bardzo cenne informacje o obecności bobrów na tym terenie. Jak się okazało po 10 latach ilość aktywnych stanowisk bobrowych zmniejszyła się aż o 65,4%. Obecnie zainwentaryzowano tylko 53 aktywne stanowiska a liczebność całej populacji wyszacowano na ok. 200 osobników. Przyczyną tak dużego spadku populacji zapewne było obniżenie się poziomu wody na tym terenie oraz silna presja wilka, jako najpoważniejszego wroga naturalnego bobrów.

 

Występowanie bobra na terenie województwa mazowieckiego wiosna 1994 r. i późniejsze migracje populacji

W wyniku przeprowadzonej w 1994 roku inwentaryzacji bobrów zlokalizowano na terenie kraju ok. 2000 stanowisk a liczebność całej populacji wyszacowano na 7400 osobników. W ramach realizowanego programu “Aktywnej ochrony bobra europejskiego” w okresie 1976-1986 w dorzecze Wisły reintrodukowano 232 bobry. W wyniku czego utworzyło się ponad 20 mniejszych i większych liczebnie populacji występujących w Bieszczadach, na Rostoczu, Polesiu Lebelskim, Mazowszu, Kujawach, na Pojezierzu Dobrzyńsko-Brodnickim i Wielkich Jeziorach Mazurskich. Na terenie obecnego województwa mazowieckiego zainwentaryzowano wówczas 42 stanowiska, około 150 osobników.

Na północy województwa, na rzece Omulew zlokalizowano jedną rodzinę w miejscowości Nowe Czerwińskie, gmina Baranowo (1) oraz na rzece Wkra i trzy rodziny na rowach melioracyjnych w okolicy Radzanowa (2). W dwa lata później para bobrów pojawiła się w samym Radzanowie na stawie wyrządzając poważne szkody w starodrzewiu zabytkowego parku. W 2001 roku bobry z tego miejsca zostały odłowione i przesiedlone poza granice województwa. Z wcześniejszych reintrodukcji dokonanych w roku 1976, 1978, 1981, 1985 na terenie Gostynińsko – Włocławskiego Parku Krajobrazowego pochodzą też bobry występujące na całym odcinku rzeki Skrwy. Pierwsze trzy stanowiska zostały zlokalizowane w miejscowości Lasotki i Brudzeń, następne w miejscowości Borowo, gmina Sierpc i jedno stanowisko na rzece Sierpniówka w miejscowości Grabieć (7). Od wschodu bobry migrowały w kierunku Mazowsza rzeką Bug i w późniejszych latach rzeką Narew. Na Bugu od ujścia rzeki Turng do Wyszkowa zinwentaryzowano łącznie 14 stanowisk (5,6,8,9). Bobry występujące na Bugu przebywały w norach, nie budowały żeremi. Rewir rodzinny zwykle obejmował cały odcinek szerokiego koryta rzeki po obu jej stronach dobrze zadrzewionych i zakrzewionych.Bobry występujące w 8 miejscach na terenie Kampinowskiego Parku Narodowego pochodziły z pierwszej na Mazowszu przeprowadzonej reintrodukcji. W dniu 26 kwietnia 1980 roku wsiedlono na bagnie w uroczysku Cichowęź jedną parę dorosłą, 2 młode dwuletnie i 3 osobniki jednoroczne. Młode bobry nie stanowiły potomstwa dorosłej pary i nie były też ze sobą spokrewnione.

Na rzece Rawce bobry introdukowano w 1983 roku. Wsiedlono w okolicy miejscowości Suleszów i Zazdrość 4 pary dorosłych bobrów i 3 młode w wieku 2 lat. W 1994 roku z populacji tej w granicach województwa Mazowieckiego zlokalizowana została na rzece Rawce tylko jedna rodzina w miejscowości Kamion (11). W południowej części województwa bobry występowały na rzece Pilica, jej starorzeczu Majdan, w gminie Stromiec zlokalizowano dwie rodziny i jedną rodzinę w miejscowości Domanewce. Bobry pojawiły się też na rzece Wilga, prawobrzeżnym dopływie Wisły od jej ujścia do miejscowości Stoczek. Na 10-kilometrowym odcinku rzeki możliwe było wydzielenie pięć stanowisk. Bobry występowały też na Wiśle w okolicy miejscowości Skurczą. Na prawobrzeżnym zalesionym brzegu Wisły, w norach od kilku lat przebywały dwie rodziny. Bobry na te tereny przymigrowały rzeką Pilicą z Sulejowskiego Parku Krajobrazowego z miejsca wcześniejszej introdukcji. Bobry migrując od wschodu rzeką Wiebrz z Polesia Lubelskiego pojawiły się na wyspie wiślanej w miejscowości Kępa Wolczyńska, gmina Kozienice, na wyspie w korycie Wisły w miejscowości Głusiec oraz na rowach melioracyjnych w miejscowości Słomczyn-Zalesie, gmina Sieciechów (15). Wszystkie bobry introdukowano do Kampinowskiego Parku Narodowego, Gostynińsko- Włocławskiego Parku Krajobrazowego, na rzekę Rawkę i Pilicę bobry pochodziły z Suwalszczyzny.