Biologia

 Biologia

Wygląd zewnętrzny

Bóbr jest gatunkiem należącym do największych gryzoni europejskich. Tułów workowaty z obwisłym brzuchem przechodzący w niewyraźnie zaznaczoną szyję w zaokrągloną małą głowę. Jego opływowy kształt ułatwia pływanie i nurkowanie. Masa ciała waha się od 18-25 kg, bardzo rzadko przekracza 30 kg. Z pośród ok. 1,5 tysiąca odłowionych bobrów w północno-wschodniej Polsce tylko jedna samica odłowiona jesienią ważyła 32,5 kg, a samiec odłowiony w 2008r., również jesienią osiągnął rekordową wagę 35,2 kg. Uszy małe zaokrąglone osadzone wysoko na poziomie oczu i nozdrzy co ułatwia mu obserwację otoczenia przy niewielkim wynurzeniu ciała. Oczy również małe, czarne okrągłe. Podczas nurkowania i pracy pod wodą otwory nosowe i słuchowe zaciskają się.

rycbobrryc.1

wibrusyryc.2

rys. A. Krzysztofiak

Otwór gębowy jest zamykany przez owłosione wargi za para łukowato wygiętych pomarańczowych siekaczy. Do orientacji podwodnej służą umieszczone na głowie pomiędzy nozdrzami a górną wargą i nad oczami długie włosy czuciowe- vibryssy. ryc. 2 Ogon duży, spłaszczony pokryty zrogowaciałymi łuskami zwany pluskiem bądź kielnią. W wodzie pełni funkcję lokomocyjnąa na lądzie stabilizuje sylwetkę bobra w pozycji pionowej. Jest bardzo ważnym organem termoregulacji. fot. 1A i 1B

1fot. 1A

 

2fot.2A

 

Kończyny zarówno przednie jak i tylne są krótkie ale bardzo sprawne i silne. Służą one do wolnego poruszania się na lądzie, grzebania nor, zdobywania pokarmu oraz pielęgnacji futra. Pazury tylnych stóp są spięte błoną pławną. Wyczesuje futro charakterystycznym rozdwojonym pazurem drugiego palca tylnej stopy – fot. 2b i 2b. Ciało pokryte gęstym lśniącym futrem o różnej długości włosów. Włosy ościste sztywne o dł. 5-6 cm i wełniste, znacznie krótsze do 2 cm, lekko sfalowane przyciemnione na końcach. Umaszczenie bobrów jest bardzo różne od płowej poprzez różne odcienie brązu aż po czerń. fot. 3, 4, 5.

fot.2a

 

fot. 2b

 

fot.3

 

fot.4

 

fot.5

 

Dominują osobniki o umaszczeniu brunatnym, stanowią one 53% naszej populacji krajowej. Najgęściej owłosiony jest brzuch jako najbardziej narażony na wychłodzenie. Linieją raz w roku a wypadanie włosów trwa od maja do lipca. Futro jest stale namaszczone Wydzieliną gruczołów przyodbytowych, uodpornia to jego przemakanie. Bobry bardzo dbają o jego stan, czyszczą codziennie i długo przez cały okres swojego życia. Narządy płciowe umieszczone są w wewnętrznej części zamiednicznej tułowia z ujściem do pseudokloaki podobnie jak gruczoły przyodbytowe i worki wytwarzające strój bobrowy – castoreum

Czaszka i uzębienie

Czaszka bobra jest zwartej budowy o szerokiej kości jarzmowej z dużymi łukami i bardzo masywna kością żuchwową(fot. 1, 2, 3). U dorosłych osobników długość czaszki wynosi dł. – 13-15 cm, szerokość sz.- 9,5-10,5 cm, ryc. 2. Brak jest istotnych różnic w wielkości czaszki ze względu na płeć.
Formuła zębowa jest następująca:

1aryc.1

 

2aryc.2

 

3aryc.3

 

rys. A. Krzysztofiak

Wszystkich zębów jest 20. W szczęce i żuchwie po jednym siekaczu (I), kły (C) nie występują, po jednym przedtrzonowym (P) i po trzy zęby trzonowe (M). Pomiędzy siekaczami a zębami przedtrzonowymi występuje wolna przestrzeń- diastema. Siekacze są silnie, łukowato wygięte pokryte od przodu brunatno czerwonym szkliwem, dłutowato zakończone ryc. 3. Pracują głównie siekacze dolne, górne natomiast służą za oparcie. Zęby przedtrzonowe jak i trzonowe są do siebie podobne. Ich powierzchnia żująca ułożona w poprzeczne fałdy szkliwa co umożliwia miażdżenie i rozdrabnianie nawet najdrobniejszego pokarmu ryc. 1. Wszystkie zęby są bezkorzeniowe, nieustannie ścierane i rosną przez całe życie.

fot. 1

 

fot. 2

 

3wwfot. 3

 

Bóbr gigant

W dniu 18 listopada 2008r. odłowiony został bóbr o wyjątkowo dużej masie ciała – 35,2 kg. Był to najcięższy w tuszy osobnik jaki został odłowiony. Jego wiek oszacowano na 8-12 lat, płeć męska, umaszczenie ciemnobrązowe, bardzo sprawny fizycznie. Długość ogona – pluska 31cm, szerokość 16,2cm. Bóbr „gigant” – tak go nazwała ekipa odławiająca przebywał w żeremiu z 4 innymi dorosłymi osobnikami o umaszczeniu brązowym. Co ciekawsze wszystkie były płci żeńskiej o dużej masie po 25 kg i jeden ważył nieco mniej – 22,5kg. Nie stwierdzono obecności młodych zarówno w żeremiu jak i na zewnątrz w norach. Stanowisko zlokalizowane było na stawie melioracyjnym w rozległym kompleksie łąk intensywnie użytkowanych przez rolników ze wsi Wigryny k/Sokółki, woj. podlaskie.

Charakterystyka chemiczna tkanki mięśniowej i tłuszczowej

Największą ilośc białka 22,53% i tłuszczu – 6,18% zawierają tkanki mięśniowe z części grzbietowej bobra przy najmniejszej ilości wody – 69,96. Tkanki mięśniowe kończyn tylnych zawierają nieco mniej białka, zbliżoną ilośc tłuszczu i wody. Najmniejszą ilośc białka – 5,41% z dużą zawartością tłuszczu – 21,88% oraz wody – 71,38% zawierają tkanki ogona-pluska. Wiek, płec czy waga ciała zasadniczo nie wpływa na skład chemiczny tkanki mięśniowej czy tłuszczowej bobra. Ilośc kalogenu – białka łączno-tkankowego najmniej zawiera częśc grzbietowa bobra – 742mg%, mięśnie kończyn zawierają 824mg% i ogon majwięcej 1036mg%. We wszystkich tkankach istnieje przewaga nienasyconych kwasów tłuszczowych nad nasyconymi (stosunkowo wysoki jest poziom kwasów wielonienasyconych). W tłuszczu ogona nienasycone kwasy tłuszczowe stanowią 82,67%, a tłuszczu podskórnym – 67,89% lecz najwięcej jest kwasu oleinowego i palmiteinowego. Na szczególne podkreślenie zasługuje też wysoka zawartośc kwasu linolowego w tłuszczu ogona przekraczająca aż 15%. Na szczególne podkreślenie zasługuje też duży udział w tkankach żelaza – 6,01mg/100g i niski wapnia – 3,58mg/100g. Spośród tkanek tłuszczowych najwięcej stanowią tkanki podskórne i z ogona (Rys. z lewej). Pełnią one funkcje termoregulacyjne i są zapasem energetycznym bobra. Zauważalne są też różnice w składzie chemicznym pomiędzy dorosłymi osobnikami o odmiennej płci. Samice mają wyższą zawartość tłuszczu w tkance tłuszczowej podskórnej, niższą zawartość wody i białka. Nie stwierdzono natomiast zasadniczych różnic w składzie chemicznym tkanki mięśniowej, dotyczy to również osobników młodych.

Inwentaryzacja bobrów – METODYKA

  1. Termin przeprowadzenia inwentaryzacji w okresie jesienno – zimowym: 1 października – 31 marca.
  2. Zlokalizować należy tylko czynne stanowiska bobrowe – rodziny
  3. Dane inwentaryzacyjne winny obejmować:
  • miejscowość, uroczysko, rodzaj środowiska – odcinek rzeki, ciek, rów, starorzecze, bagno, wyrobisko potorfowe itp.,
  • informacja o stanowisku: żeremie bądź nory, obecność tam,
  • powierzchnia podtopienia terenu i skutki wynikające ze zmiany stosunków wodnych,
  • od jak dawna bobry pojawiły się w tym środowisku,

Przedmiotem inwentaryzacji nie jest liczenie osobników w rodzinie, a tylko czynne stanowisko. Zazwyczaj pełna, kompletna rodzina zajmująca określone terytorium składa się z pary dorosłych osobników i potomstwa w wieku do 3 lat. Bardzo rzadko w naszych warunkach bobry tworzą kolonie rodzinne.

Terytorium zajęte przez jedną rodzinę jest znakowane i bronione przed innymi bobrami. Jego wielkość zależy od zasobności środowiska w żer pędowy (głównie od takich gatunków jak: wierzba, osika, topola, brzoza, gatunki krzewiaste), a także od liczebności rodziny i jej aktywności. Najczęściej jest to odcinek rzeki, potoku, cieku, rowu melioracyjnego o długości do 2 km. Może to być też bagno, wyrobisko potorfowe, jezioro, bądź staw.

Tam, gdzie nie ma żeremi bobry przebywają w norach, lokalizacja takiej rodziny jest znacznie trudniejsza. Pomocne mogą tu być tzw. magazyny z karmą na zimę. Są to poukładane i zatopione gałęzie drzew i krzewów. Zwykle jego niewielka cześć wystaje nad powierzchnią wody – ważna cecha pozwalająca na dokładniejszą lokalizację miejsca zimowania rodziny. Zasobność magazynu zasadniczo zależy od liczebności rodziny, zgromadzonego chrustu, gałęzi. Objętość waha się od kilku do kilkunastu metrów przestrzennych.