Bóbr – konferencje i szkolenia

 Konferencje i szkolenia

Bóbr na rozkładzie

Bóbr europejski (Castor fiber L.) największy gryzoń występujący na terenie niemalże całej Europy, zamieszkuje również na terenie Polski. Obecnie liczebność europejską szacuje się na ponad 1100 tyś. osobników z czego ok. 55 tyś. osobników występuje u nas. Zawirowania wojenne przyczyniły się do mocnego spadku populacji bobra, by zachować jedynego ,,budowniczego” w naszym krajobrazie rozpoczęto już w 1949 roku reintrodukcję tego gryzonia przez prof. Czaję i Dehnela. W 1976 roku rozpoczęto realizację ,,Programu aktywnej ochrony bobra europejskiego w Polsce”, realizatorami powyższego programu byli myśliwi i kadra naukowa.
Profesor Wirgiliusz Żurawski ze Stacji Badawczej PAN w Popielnie w 1976 roku pisał w Łowcu Polskim ,, …tylko czynne zajęcie się bobrem i powiązanie ich ochrony z aspektem gospodarczym może zachować je dla przyszłych pokoleń… ”. Słowa wypowiedziane przeszło 40 lat temu są aktualne i nabierają nowego znaczenia w zakresie aktywnego gospodarowania tą populacją. Silny wzrost populacji bobra, który zasiedla różne miejsca bardzo często wchodząc w konflikt ze społeczeństwem poniekąd wymusza rozpoczęcie gospodarczego pozyskiwania. Aby móc dokonywać zmniejszenia populacji tego gryzonia 1 października 2016 roku w siedzibie Zarządu Okręgowego PZŁ w Radomiu odbyło się szkolenie w zakresie możliwości pozyskiwania bobrów, w którym wzięli udział przedstawiciele 27 kół łowieckich. Szkolenie zostało poprowadzone przez Jana Goździewskiego Łowczego Okręgowego z Suwałk, który przez całe życie zajmował się tematyką bobrów na terenie Polski.
Podstawą organizacji szkolenia było podpisanie porozumienia w dniu 19 lipca 2016 roku pomiędzy Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska a Przewodniczącym Zarządu Głównego PZŁ w sprawie wprowadzenia do stosowania instrukcji określającej postępowanie przy ograniczeniu liczebności populacji bobra europejskiego (Castor fiber L) na obwodach łowieckich dzierżawionych przez koła łowieckie. Zarządzenie określa m.in.
-obwody łowieckie wchodzące w obszar objęty ograniczeniem liczebności populacji (dotyczy to 27 kół łowieckich działających przy ZO PZŁ w Radomiu – przytoczenie redaktora),
-okres na jaki wydawane jest zarządzenie (maksymalnie na 3 lata),
-termin odstrzałów bobrów (od 1 października do 28 lutego następnego roku),
-ilość bobrów przewidzianych do odstrzału (jest to niespełna 800 osobników na koła łowieckie przy ZO PZŁ w Radomiu – przytoczenie redaktora),
Zgodnie z zapisami jedyną grupą, która może dokonać pozyskania bobrów są myśliwi zrzeszeni w Polskim Związku Łowieckim, którzy zostali wcześniej przeszkoleni i otrzymali stosowne upoważnienie. Zgodnie z przepisami pozyskanie ma się odbywać zgodnie z Prawem Łowieckim – Ustawa z dnia 13 października 1995 roku i regulaminem polowań, które jest określone RMŚ z 15 listopada 2011r. w sprawie warunków wykonywania polowania i znakowania tusz. Wnioskodawca również jest zobowiązany do złożenia w określonym terminie sprawozdania z wykonania wydanego zezwolenia.

Hubert OGAR


 

Zarządzanie populacją bobra europejskiego Castor fiber

 

Referat


Seminarium w Chorwacji 17 – 20 czerwca 2012 r.

Sympozjum “Bóbr”odbyło się w dniach 17 – 20 czerwca 2012 r. na Wydziale Leśnym przy Uniwersytecie w Ivaniczu – Gradzie . Jego organizatorem był Uniwersytet w Zagrzebiu – Universitas Studiorum Zagrabiensis University of Zagreb, Sveučilište u Zagrebu. W sympozjum uczestniczyło ponad 100 naukowców z 24 krajów, z Europy, Rosji, USA i Kanady. Nad częścią naukową, doborem referatów i ich prezentacją zajmował się zespół naukowy pod przewodnictwem prof. Petera Busher z Uniwersytetu w Bostonie.

Referaty:

Jan Goździewski – Stan obecny populacji Bobra europejskiego w Polsce

W obecnych granicach Polski po II wojnie światowej najwcześniej bobry pojawiły się na rzece Marysza i Czarna Hańcza na Suwalszczyźnie oraz na rzece Hwoźna i Leśna w Puszczy Białowieskiej. Rozwój tych populacji był wspierany migracją bobrów z krajów ościennych; obecnej Rosji, Litwy i Białorusi, co spowodowało wzrost ich liczebność do ok. 130 osobników w 1958 roku. W 1977 roku liczebność bobrów szacowano na ok. 1 tys. osobników. Zlokalizowano wówczas 254 rodziny w większości w północno-wschodniej Polsce. Przeprowadzona inwentaryzacja w 1994 roku na obszarze całego kraju wykazała ok. 2 tys. stanowisk, w których według szacunków było 7,4 tys. osobników. W 1974 roku rozpoczęto realizację programu Aktywnej Ochrony Bobra mającego na celu przywrócenia tego gatunku rodzimej faunie, a tym samym rozszerzenie jego zasięgu występowania oraz  poprawę warunków środowiskowych. Przez ponad 30 lat odłowiono z terenu Suwalszczyzny i przesiedlono w dorzecza Wisły i Odry ok. 2 tys. osobników. Dzięki reintrodukcjom i czynnej ochronie bóbr występuje obecnie na terenie całego kraju z wyjątkiem wysokich partii gór –  Karpat i  Sudetów, a jego liczebność szacowana jest na ok. 40 tys. osobników. Najbardziej liczna populacja licząca ponad 18 tysięcy osobników o wysokim zagęszczeniu sięgającym 20 i więcej osobników /100km² pochodząca z naturalnej migracji bobrów z dorzecza Niemna i  Pregoły występuje w północno-wschodniej Polsce – Podlasie, Mazowsze, Warmia i Mazury. Populacje pochodzące z wcześniejszych reintrodukcji (lata 80 i 90-te minionego wieku) w Wielkopolsce nad Wartą i Notecią, w Bieszczadach i Kotlinie Sandomierskiej – dorzecze Sanu oraz ta najstarsza populacja występująca na Suwalszczyźnie rozwijają się wg modelu Riney’a – Caughley’a, gdzie początkowo wystąpił progresywny wzrost liczebności nawet do 20 % , a następnie spadek do  3-5 % w skali roku. Populacje te uważa się za hybrydowe, powstałe na bazie bobrów białoruskich i woroneskich, ale zaliczanych do jednego podgatunku Castor fiber vistulanus Matschie, 1907. Osobniki o umaszczeniu brunatnym (aguti,) genetycznie dominujące, stanowią nieco ponad 50 % liczebności.  Straty w populacji są niewielkie i nie przekraczają 1 %. Najczęściej bobry giną w wypadkach drogowych i w czasie wiosennych migracji młodych osobników w poszukiwaniu partnera i nowego terytorium. Na wschodnich obszarach kraju –  Bieszczady, Puszcza Augustowska, Białowieska, Knyszyńska, tam gdzie występują wilki bobry padają ich ofiarą. Duże straty, szczególnie wśród nowo urodzonych Boberków, spowodowała powódź jaka wystąpiła w drugiej połowie maja i czerwcu 2010 roku. W ostatnich dekadach nie odnotowuje się przypadków kłusownictwa. Bóbr europejski w Polsce do 2004 roku był gatunkiem ściśle chronionym. Ochroną objęto też niektóre jego środowiska. W tym celu utworzono na terenie kraju 8 rezerwatów przyrody o  powierzchni 5.174 ha. Obecnie bóbr objęty jest ochroną częściową. W wyjątkowych sytuacjach, w miejscach o nasilonych szkodach bobrowych wykonywane są odstrzały redukcyjne lub ich odłowy w celu przesiedlenia w inne rejony kraju, za zgodą Regionalnych Dyrekcji Ochrony Środowiska. Zabronione jest wyłapywanie bobrów przy użyciu pułapek Conbear.

Angielska wersja referatu

 

Zygmunt Gizejewski i Mateusz Raczek-Zakrzewski – Hodowla fermowa bobra europejskiego /Castor fiber L./ w Stacji Badawczej PAN w Popielnie

Po II WW bóbr europejski /Castor fiber L./ był gatunkiem rzadkim w całej Europie i traktowanym jako ginący (IUCN). W celu poznania jego biologii i prowadzenia reintrodukcji do środowiska naturalnego, w 1958 roku została utworzona ferma bobrów w Stacji Badawczej PAN w Popielnie (Mazury, NE Poland), która istnieje do dzisiaj. W wyniku prób i błędów, wypracowano szereg rozwiązań technicznych, które doprowadziły do powstania fermy zapewniającej komfortowe warunki hodowanym zwierzętom. Rozwiązane zostały problemy wynikające z terytorializmu i egzystencji bobrów w naturze w wodno-ziemnym środowisku. Konstrukcję domku zaprojektowano z wyjściem bezpośrednio do basenu z wodą, natomiast wybiegi  pomiędzy poszczególnymi rodzinami oddzielono litymi, murowanymi ścianami działowymi. Zastosowane infrastrukturalne rozwiązania w budynku fermy pozwoliły na żywienie, utrzymanie czystości basenów z wodą oraz na prawidłowe funkcjonowanie bez zbędnego niepokojenia zwierząt, czemu sprzyja aktywność zwierząt w ciągu nocy. Łącznie na fermie jest oddzielnych 16 sekcji; domek + basen z wodą + wybieg, przeznaczonych dla 16 rodzin. W żywieniu stosuje się gałęzie drzew liściastych, głównie wierzby, ziarna zbóż, suchy chleb, trawy, topinambur, marchew, buraki, oraz okazjonalnie jabłka. Średnie spożycie ziarna oraz traw wynosi, odpowiednio; 267g i 417g / osobnika / dobę. Zadawane świeżo cięte gałęzie, poza pokarmem, umożliwiają ścieranie rosnących zębów oraz stanowią materiał do tworzenia posłania w żeremiach w postaci cienkich wiórów. Hodowla fermowa bobrów nie wymaga bezpośredniego kontaktu ze zwierzętami, jednak są one podatne na oswajanie. Częste wyjmowanie młodych bobrów z domków umożliwia ich przyzwyczajenie do kontaktu z człowiekiem, ułatwiając manipulacje w wieku dojrzałym. Wypracowane na fermie techniki hodowlane oraz sposób żywienia zapewniają bobrom dobre warunki egzystencji, co świadczy o ich predyspozycji do hodowli fermowej. Zastosowane żywienie, pomimo że w naturze są one selektywnie odżywiające się i pobierają ponad 200 gatunków roślin, jest wystarczające, aby uzyskiwać wysoką ilość młodych w miocie. W latach 1959-2006 urodziło się 459 sztuk,  średnio 2.8 sztuk od pary (4 przypadki 6 sztuk). Ferma bobrów w Popielnie, poza znaczeniem w doświadczeniach naukowych, głównie z zakresu fizjologii samca i samicy, spełniła ważną rolę w restytucji gatunku. W realizacji prowadzonego od 1974 roku projektu; „Aktywna ochrona bobra europejskiego”, wykorzystywano urodzone na fermie bobry do tworzenia par rodzicielskich, które następnie wsiedlano do natury w wielu regionach Polski, przyczyniając się do wzrostu populacji. Zdobyte doświadczenie w hodowli fermowej bobra, dotyczące zarówno aspektów technicznych, żywienia, pielęgnacji, warunków utrzymania zwierząt oraz organizacji pracy, mogą być przydatne w hodowli tego gatunku w zwierzyńcach, ogrodach Zoo i innych. Bóbr jako zwierzę wolno żyjące dobrze znosi warunki fermowe i z tego powodu może dostarczać takich produktów jak; nisko cholesterolowe mięso, skóry oraz tłuszcz mający własności lecznicze. Mógłby stanowić zatem gatunek hodowlany, podobnie jak hodowane na fermach w całej Europie są jelenie szlachetne /Cervus elaphus/ i daniele /Dama dama/.

Angielska wersja referatu

 

 

 


Seminarium: “Konflikty między ochroną bobra a rolnictwem i leśnictwem.”

W seminarium zorganizowanym przez Instytut Biologii Ssaków PAN i Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Białymstoku uczestniczyło ok. 100 osób – przedstawiciele Ministerstwa Środowiska, Lasów Państwowych różnych szczebli, Generalnej i Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, Parków Narodowych, Polskiego Związku Łowieckiego, administracji publicznej i samorządowej. Seminarium odbyło się w dniu 7 listopada 2011r. w Malinówce k/Ełku. Uczestnicy seminarium zapoznani zostali ze stanem populacji bobra na terenie kraju i państw sąsiednich, a w szczególności na Litwie i w Szwecji. Przedstawiciele Regionalnych Dyrekcji Ochrony Środowiska w Białymstoku i Olsztynie – Beata Bezubik i Maria Mellin, przedstawiły problem szkód wyrządzanych przez bobry, wartości wypłacanych odszkodowań z tego tytułu oraz stosowane sposoby zapobiegania szkodom. Część referatową zakończył przedstawiciel Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska omawiając aspekty prawne ochrony bobra. W dyskusji przedstawiono pilną potrzebę przyjęcia dla bobra właściwej strategii gospodarowania w oparciu o dobrze rozpoznany obecny stan populacji, pojemność środowiska i mapę szkód bobrowych. Przy jej opracowaniu należy brać pod uwagę opinie mniejszych samorządów, różnych grup zawodowych, służb gospodarki wodnej, ochrony przyrody i organizacji ekologicznych. Na Sali konferencyjnej została zaprezentowana wystawa fotografii „Bóbr i jego środowisko” mojego autorstwa.

Jan Goździewski

Aktywna ochrona bobra europejskiego w Polsce

Do XVIII wieku bobry na ziemiach polskich były bardzo liczne, a pod koniec XIX wieku występowały już sporadycznie i tylko nad Narwią i Bugiem. Pojedyncze osobniki spotykano również w Puszczy Białowieskiej. W 1928 roku populację bobrów w dorzeczach Niemna i Prypeci oszacowano na 235 osobników. W obecnych granicach naszego kraju bobry pojawiły się najwcześniej zaraz po ustaniu działań wojennych na rzece Marysze i Czarnej Hańczy. Wiosną 1949 roku wypuszczono 4 pary bobrów sprowadzonych z Woroneża na Kanał Raczy w fortach Osowiec. Po 10 latach na Biebrzy i kanałach fortu zainwentaryzowano kilkanaście rodzin. Poprzez późniejsze migracje populacjia biebrzańska połączyła się z występującą już populacją bobrów na Mazurach i Suwalszczyźnie. Od połowy lat 60-tych ubiegłego wieku obserwowano też stały napływ bobrów na przygraniczne tereny Polski z dorzecza Niemna i Pregoły. W 1977 roku liczebność populacji oszacowano na ok. 1000 osobników, zlokalizowano wówczas w północno-wschodniej Polsce 254 stanowiska. Przeprowadzona w 1994 roku przez Polski Związek Łowiecki inwentaryzacja wykazała 2000 stanowisk bobrowych, a liczebność całej populacji oszacowano na ok. 7400 osobników. Bóbr europejski obecnie objęty jest częściową ochroną gatunkową, a niektóre jego wcześniejsze stanowiska objęto ochroną w utworzonych 8 rezerwatach na terenie całego kraju o łącznej powierzchni 5157,32 hektara.

W dniu 23 stycznia 1974 roku Państwowa Rada Ochrony Przyrody przyjęła program „Aktywnej ochrony bobra europejskiego w Polsce”. Miał on na celu przywrócenie bobra naszej rodzimej faunie, rozszerzenie jego zasięgu występowania, ale także poprawę warunków środowiskowych. W pierwszym 10-leciu realizacji programu przez Zakład Doświadczalny Polskiej Akademii Nauk w Popielnie i Polski Związek Łowiecki introdukowano w zlewnie Wisły 223 bobry odłowione w większości na Suwalszczyźnie. W 1988 roku odłowy i przesiedlenia zostały wznowione przez Polski Związek Łowiecki. Introdukowano wówczas na terenie Polski łącznie 1238 bobrów – od Pomorza poprzez Kujawy, Sudety, Kotlinę Sandomierską aż po Wschodnie Karpaty. Dzięki zapoczątkowanej w 1974 roku i prowadzonej przez Katedrę Zoologii Akademii Rolniczej w Poznaniu reintrodukcji oraz późniejszych naturalnych migracji bobry zasiedlają obecnie całą Wielkopolskę, Ziemię Lubuską oraz Bory Dolnośląskie. Ich liczebność szacuje się na ok. 7 tysięcy osobników i jest to druga, co do wielkości populacja w kraju. W wyniku aktywnej ochrony bobra oraz naturalnej migracji bóbr nie jest zagrożony wyginięciem i występuje poza wysokimi górami na obszarze całego kraju, a jego liczebność szacowana jest na ok. 40 tysięcy osobników. Najbardziej liczną, o wysokim zagęszczeniu przekraczającym w wielu miejscach 20 i więcej osobników/1000 ha jest populacja północno-wschodnia na terenie województwa podlaskiego, warmińsko-mazurskiego i mazowieckiego. Stanowi ona około połowy całej populacji krajowej. Obecnie pilną potrzebą jest przyjęcie strategii czynnej ochrony populacji bobrów w oparciu o rzetelnie przeprowadzoną inwentaryzację, mapę szkód wyrządzonych przez bobry, ocenę stanu środowiska przyrodniczego i jego pojemności.


Seminarium „Ochrona bobra europejskiego” – Srokowo 2010

mgr inż. Zenon Piotrowicz – nadleśniczy Nadleśnictwa Srokowo otwierający Sympozjum

W dniu 8 października 2010 w Srokowie zorganizowane zostało sympozjum poświęcone „Ochronie bobra europejskiego” którego organizatorem było Nadleśnictwo Srokowo przy wsparciu Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa Polskiego Towarzystwa Leśnego. Do południa odbyła się część referatowa, dyskusja i podsumowanie.  Nadleśnictwo Srokowo znajduje się w II Krainie Mazursko – Podlaskiej, Dzielnicy Pojezierza Mazurskiego, na Wielkich Jeziorach Mazurskich. Bóbr na tym terenie pojawił się wcześnie już w 1962 roku w pobliżu Srokowa. Pierwsze żeremie bobrowe zostało zlokalizowane w 1973r. na rowie melioracyjnym, wśród torfowisk przyszłego rezerwatu „Bajory”. W 1985 roku srokowska populacja bobrów liczyła 74 rodziny. W większości bobry zasiedlały rozległe Łozowska i trzcinowiska wokół jeziora Oświń. W opracowanym planie urządzania lasu w 1990 r. zapisano „swoistym problemem Nadleśnictwa Srokowo są bobry”. Rozrost liczebny populacji bobrów i migracje w poszukiwaniu pokarmu powoduje podtapianie coraz to większych partii drzewostanów i obumieranie drzew na skutek podtapiania, a także nagryzanie grubszych egzemplarzy. Zinwentaryzowane w 2000 r. istotne szkody (powyżej 10%) wystąpiły na powierzchni 228 ha lasu, w tym ok. 50 ha drzewostanów na skutek trwałego podtopienia całkowicie wypadło. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji w 2008 r. w zasięgu terytorium Nadleśnictwa populacja liczyła 1150 osobników (ok. 300 rodzin)daje to wysokie zagęszczenie populacji sięgające 27 rodzin/100 km². Obecnie poprzez działalność bobrów powierzchnia zalana sięga 1180 ha, a ilość skumulowanej w środowisku leśnym sięga 5900 mln m³. Szacuje się, że by zgromadzić podobną ilość wody poprzez realizację programu małej retencji należało by przeznaczyć ok. 9 322 mln złotych. W swoim końcowym wystąpieniu Zenon Piotrowski – nadleśniczy , gospodarz tego terenu starając się zrozumieć z wagę problemu ,jego złożoność  określił „przyszłość bobra dla lasów i bobra„. Szacuje się, że całkowity koszt realizacji całego przedsięwzięcia  na terenie Nadleśnictwa wynosi 782 tysięcy złotych przy zgromadzonych zasobach wodnych w sięgających 3,54 mln m³ o wartości 15,8 mln zł. Tak ogromne zasoby wodne będą wywierały  pozytywny wpływ na funkcjonowanie całych ekosystemów  leśnych Nadleśnictwa i terenów przyległych. Po dyskusji i podsumowaniu części referatowej uczestnicy seminarium przejechali na teren Nadleśnictwa by obejrzeć zastosowany sposób obniżania poziomu wód w rozlewisku bobrowym.


Szkolenie we Władysławowie Bielawskim – woj. łódzkie

W dniu 10 czerwca 2010r. na terenie okręgu łódzkiego PZŁ w miejscowości Władysławowo Bielawskie k. Głowna w siedzibie tamtejszego Koła Łowieckiego „Dzik” Borki przeprowadziłem szkolenie dla 24 myśliwych członków z Koła Łowieckiego Nr 21 „Dzik” Borki, Nr 6 „Nemrod”, „Sokół” Głowno, Nr 17 „Tur”, „Leśnik” w Łodzi, „Sęp” Legionowo, „Gospodarz” Borów.
Tematyka szkolenia obejmowała m.in.:

  • biologię i morfologię bobra,
  • stan i zagęszczenie populacji w kraju i Europie,
  • prowadzenie reintrodukcji gatunku na terenie kraju i udział myśliwych w aktywnej ochronie bobra,
  • założenia przyszłej strategii ochrony bobra w Polsce.

Szkolenie zakończyło się wspólną kolacją na której nie zabrakło też tortu z bobrem wykonanego przez cukiernika z wielką jego fantazja. Wspólne zdjęcie przed siedziba Koła o zachodzie słońca zakończyło to miłe, towarzyskie spotkanie.
Przeszkoleni myśliwi w swoich macierzystych zarządach okręgowych PZŁ w Skierniewicach i Łodzi nieco w późniejszym czasie otrzymają stosowne wpisy w legitymacjach członkowskich które będą uprawniały ich do wykonywania odstrzałów redukcyjnych bobra.